Onkruid op de moestuin

Iedereen met een moestuin kent de eeuwige strijd tegen onkruid. In april begint de wedstrijd en als je er niet de hele groeiperiode bovenop zit ga je geheid verliezen. Maar wat is onkruid eigenlijk en wat doe je er tegen? Brandnetel bijvoorbeeld, over het algemeen als onkruid beschouwd kun je prima gebruiken als bestrijdingsmiddel tegen sommige beestjes en als meststof (brandnetelgier). Je kunt er ook nog lekkere dingen mee maken. Is het dan nog onkruid?

Moestuin zonder onkruid: haalbaar of droombeeld?

Akkerwinde, woekerend onkruid op de moestuin

Akkerwinde, best mooi maar wat woekert t.

Onder de noemer ‘onkruid’ valt wat mij betreft elke plant die je niet op je moestuin wilt hebben. Zo zit die van ons vol met plukjes bieslook. Heerlijk hoor, maar we hebben genoeg voor 10 gezinnen en hebben ze niet zelf geplant. Dan beschouw ik het als onkruid. Meestal worden vooral de woekerende en supersnel groeiende planten als onkruid beschouwd. Akkerwinde, heermoes, distels, gras, je kent ze ongetwijfeld allemaal.

Mijn ervaring is dat een onkruidvrije moestuin een utopie is. Maar met goed beleid en voldoende doorzettingsvermogen kun je het zeker onder controle houden.

Soorten onkruid

Je kunt onkruiden onderverdelen in eenjarig en overblijvend.

Eenjarig onkruid groeit op uit zaadjes. Dankzij de wind en met hulp van vliegende taxi’s die met hun vogelpoep de zaadjes van a naar b brengen. Ons goed bewerkte grondje is natuurlijk een ideale voedingsbodem voor alle zaadjes. Die kiemen vanaf het voorjaar razendsnel. Zeker na een buitje zodra de zon weer wat kracht heeft. Sommige onkruiden zijn zo sterk dat ze wel een paar keer per jaar kunnen bloeien en dus ook zaden maken. Hoewel ze supersnel groeien en overal aanwezig zijn, heb ik toch de voorkeur voor de eenjarige soorten. Deze hebben minder diepe wortels en zijn eigenlijk vrij makkelijk met het handje te verwijderen.

Kleine brandnetel

Kleine brandnetel

Eenjarige onkruidsoorten zijn:

  • gewone melkdistel
  • herderstasje
  • kleefkruid
  • kleine brandnetel
  • klein kruiskruid
  • kleine veldkers
  • muur
  • straatgras
  • veldkers

Overblijvend onkruid

Dit zijn de echte lastpakken. Het onkruid dat je echt wilt uitroeien op je moestuin. De overblijvende onkruidplanten slaan gedurende het zomerseizoen energie op wortels of bollen. Die energie gebruiken ze om de winter te overleven, waarna ze een jaar later nog groter en sterker terugkomen. De onkruiden die onder deze noemer vallen zijn veel lastiger te bestrijden. Als je ze er uit wilt trekken breekt de wortel meestal af en blijft er genoeg achter in de grond om gewoon opnieuw op te komen. Schoffelen heeft hierbij weinig nut, behalve om er voor te zorgen dat er minder energie opgeslagen kan worden. Uiteindelijk zou je de plant kunnen uitputten als je zorgt dat ieder blaadje dat zijn kop opsteekt gelijk onthoofd wordt. Beter is het om dieper de grond in te gaan en de plant met wortel en al uit te roeien. Er zijn eigenlijk twee soorten. Die met een penwortel en, nog lastiger, die met wortelstokken.

Heermoes is een mooi voorbeeld van die laatste. Het worden ook wel paardenstaarten genoemd en dit onkruid is ontzettend lastig uit te roeien. Ieder segment van een paardenstaart kan zelf weer uitgroeien tot een nieuwe plant. Onder de grond kunnen ze tot wel een 50 cm diep wortelen en bij onderzoeken zijn tot wel 1000 knolletjes per vierkante meter gevonden. Voor dit soort onkruid geldt; “maaien, zaaien” en “trekken is stekken”. Dat betekent dat het schoffelen of de bovenkant er af trekken nieuwe stekken stimuleert. Alleen het diep wegscheppen zou helpen, maar de knolletjes zijn zo klein dat je ze nooit helemaal weg krijgt. Dus wordt het een slijtageslag. Stug volhouden en alles wat bovenkomt weghalen. Dan put je uiteindelijk de wortels zover uit dat ze het op moeten geven. Dat kan jaren duren!

Paardenbloem

Paardenbloemen hebben penwortels

De onkruiden met penwortels zijn:

  • paardenbloemen
  • ridderzuring
  • veldzuring
  • weegbree

Wortelstokken vind je bij de :

  • akkerdistel
  • grote brandnetel
  • heermoes
  • winde
  • zevenblad

Voorkomen is beter de uren schoffelen

Onkruid helemaal voorkomen gaat niet lukken. De eenjarige soorten worden met de wind en door vogels gratis en voor niets op je moestuin gebracht. Als je grond echter goed los is, niet te nat is en je zorgt dat je goed kunt schoffelen tussen de gewassen in kun je dit onkruid vrij makkelijk de baas. Zorg dat je alles weghaalt voor het in bloei komt en haal na het schoffelen bij voorkeur alles weg. Eenjarig onkruid dat nog niet bloeit kun je gewoon op de composthoop gooien. Laat je echter alles een paar weken op zijn beloop dan ben je de pineut. Het onkruid neemt je moestuin over. Dat betekent uren schoffelen, en de zaadjes vliegen tijdens het werken in het rond. En dan blijf je aan de gang. Bijhouden dus. Liever 3x per week een half uurtje dan 1 keer per 2 weken 2 uur.

Tips:

  • Maak je moestuin voordat je begint met zaaien en planten al zo goed mogelijk onkruidvrij.
  • Planten met grote bladeren geven onkruid minder kans. Onder aardappelen en rabarber tref je veel minder onkruid aan dan tussen de uien bijvoorbeeld.
  • Lelijk, maar wel effectief: Je kunt anti-worteldoek gebruiken om onkruid te bestrijden. Snijd hier gaten in op de plek waar je je groentes of fruit wilt hebben. Onder de bestrating werkt het ook goed, al komt ook hier uiteindelijk het onkruid tussen de voegen in.
  • Gebruik snel groeiende bodembedekkers op plekken waar je niets kweekt. Langs de rand van je moestuin bijvoorbeeld. Sedum bijvoorbeeld groeit lekker dicht en geeft onkruid weinig kans. En het is nog decoratief ook.
  • Een laag van boomschors, houtsnippers of stro zorgt ook dat onkruid minder goed kan groeien. Dit is gelijk een mulchlaag die langzaam composteert en je bodem verbetert.
  • Sommige onkruiden hebben een voorkeur voor een bepaalde grondsoort. Zo groeit mos alleen op zurige grond. Toevoegen van kalk kan dan helpen om dit te bestrijden.

Niet voorkomen? Dan bestrijden!

Je hebt 2 keuzes. Of je verwijdert het onkruid, of je put het uit. Om het compleet te verwijderen van je moestuin moet je zorgen dat er niets achter blijft. Geen zaad, geen stukje penwortel, geen wortelstokken, helemaal niets. Dat is niet alleen heel veel werk, soms kan het ook niet. Vooral die wortelstokken kunnen hele stelsels onder de grond maken, soms tot wel een meter diep. Je hebt niet altijd de optie om je hele tuin om te spitten om ieder stukje wortelstok te verwijderen.

Ga je voor uitputting, maak je dan op voor een lange strijd. Trek met grote regelmaat ieder stukje onkruid dat de kop opsteekt uit de grond. Zorg dat de grond lekker los is, onkruid heeft dan minder grip. Daardoor wortelt het minder goed en kun je het simpeler verwijderen. Gebruik een schoffel of hak om het onkruid los te krijgen. Haal het daarna met een hark of met de hand weg. Schoffelen heeft het meeste effect als je het doet in een droge periode. Als het zonnetje lekker schijnt is zo’n onkruidje binnen een paar uur dood als de wortels boven de grond liggen. Ga je schoffelen vlak voor een stevige bui, dan loop je kans dat het net omgeschoffelde onkruid weer houvast weet te krijgen en opnieuw wortelt. Los onkruid afvoeren van de moestuin is daarom altijd het beste.

Vlam in de pijp

scherpe hak tegen onkruid

Scherpe hak voor het precisiewerk

Een andere manier van bestrijden is het verbranden van het onkruid. Met een soort lange lans die aan het uiteinde een kleine gasbrander heeft, ga je over het onkruid heen. Je verbrand de blaadjes, dat werkt prima tegen eenjarig onkruid, overblijvende soorten lachen hier om. Het is ook nog duurder, je moet het apparaat kopen en het kost uiteraard gas. Er zijn overigens ook elektrische modellen, mocht je elektra op je moestuin hebben misschien het overwegen waard.

Ik gebruik liever een schoffel en mijn handen. Voor echt precisiewerk gebruik ik graag een scherpe hak. Daarmee werk je naar je toe in plaats van van je af en kun je met de scherpe punt voorzichtig onkruid rondom de uien weghalen bijvoorbeeld.

Gif als laatste redmiddel

Roundup

Roundup, maakt meer dood dan je lief is.

Ik heb het nu vooral over handwerk gehad. Op biologisch verantwoorde wijze verwijderen van onkruid. Als je het rigoureuzer wilt aanpakken kun je naar de gifspuit grijpen. Dat heeft niet mijn voorkeur, maar ik kan best begrijpen dat je soms zo moedeloos wordt dat je snel resultaat wilt zien.

Er zijn eigenlijk 2 soorten gif. De ene maakt de plant van buitenaf dood. De blaadjes sterven af door het gif. De andere soort gaat de plant in en gaat met de sappen mee door de hele plant. Deze doodt het onkruid eigenlijk van binnenuit. Round Up een het bekendste gif dat hiervoor gebruikt wordt. De werkzame stof is Glyfosaat. Een heftig goedje dat alle plantaardige materialen dood maakt, maar ook effect heeft op insecten (denk aan de bijen die we zo nodig hebben!) en in het oppervlaktewater komt. Naar spul dus.

Dit spuit je uiteraard niet met windkracht 6 over je moestuin, je wilt waarschijnlijk niet dat ook je toekomstige oogst een vroege dood sterft. Als je het dan toch wilt gebruiken, smeer het bij voorkeur met een kwastje op de blaadjes van het onkruid waar je vanaf wilt. Doe daar daarna een zakje overheen totdat het onkruid dood is. Zo voorkom je dat het er af spoelt bij regen en dat het in de grond en het water komt. Je hoeft niet de hele plant in te smeren. De blaadjes nemen het spul op en transporteren het door de hele plant. Die sterft uiteindelijk met wortel en al uit.

Soms nog niet genoeg

Bij grote wortelstokstelsels zie je dat het gif niet ver genoeg komt, die onkruiden komen uiteindelijk toch weer op. Maar je maakt ze wel heel veel zwakker, en uiteindelijk scheelt dat je uren handwerk. Goed voor het milieu is deze methode natuurlijk niet, dat snap je zelf ook.

To Top